Boeken hebben voor mij eigenlijk twee gezichten.
Aan de ene kant zijn er boeken voor ontspanning. Romans, thrillers, autobiografie of verhalen waarbij je languit op de bank kruipt met een goed glas wijn en even helemaal verdwijnt in een andere wereld. Aan de andere kant zijn er kennisboeken. Boeken die je leest om te leren, om informatie op te doen of om een onderwerp beter te begrijpen.
Maar hoe vanzelfsprekend het vandaag voelt dat we vrijwel alles kunnen lezen wat we willen, zo anders was dat lange tijd in de geschiedenis. Eeuwenlang hadden machthebbers grote invloed op welke kennis wél en niet verspreid mocht worden. Ideeën die als gevaarlijk, ongewenst of bedreigend werden gezien, werden regelmatig verboden, gecensureerd of zelfs vernietigd. Vaak gebeurde dat vanuit religieuze, politieke of ideologische overtuigingen. Kennis moest gecontroleerd worden of volledig verdwijnen.
Boekverbrandingen zijn daarom geen nieuw verschijnsel, maar iets wat we door de hele geschiedenis heen terugzien. Een bekend voorbeeld is de verbranding van de Talmoed in Parijs in 1242, waarbij Joodse religieuze geschriften vanuit religieuze motieven werden vernietigd. Ook in recentere tijden zien we vergelijkbare gebeurtenissen terug, zoals koranverbrandingen in Zweden en Denemarken. Zulke openbare verbrandingen hebben vaak een sterk symbolisch karakter: ze zijn bedoeld om een boodschap uit te dragen, macht te tonen of bepaalde ideeën publiekelijk af te wijzen.
Niet alleen religieuze teksten werden verboden. In 1559 stelde de Katholieke Kerk onder paus Paulus IV de Index Librorum Prohibitorum op: een lijst met boeken en auteurs die voor katholieken verboden waren. Op die lijst stonden werken over religie, filosofie, politiek en wetenschap, teksten die volgens de kerk schadelijk konden zijn voor het geloof of de maatschappelijke orde. Pas in 1966 werd deze lijst officieel afgeschaft, mede omdat censuur in een steeds opener samenleving moeilijker houdbaar werd. Toch laat het bestaan van deze index zien hoe structureel kennis eeuwenlang gecontroleerd werd.stoel boek van Steven King. Ik
Voor mij persoonlijk zijn boeken ontzettend belangrijk. Soms lees ik om te leren en mezelf verder te verdiepen, bijvoorbeeld in filosofie, pedagogische stromingen of geschiedenis. Maar net zo goed kan ik volledig verdwijnen in een boek dat me simpelweg meesleept in een verhaal. Zo’n boek waarbij je op het puntje van je stoel zit en nog één hoofdstuk wilt lezen voordat je gaat slapen. Een goede thriller van Stephen King bijvoorbeeld.
Misschien is dat juist de kracht van boeken. Ze kunnen je kennis geven, je blik verruimen, je laten nadenken of je compleet meenemen naar een andere wereld. Woorden hebben invloed. Altijd al gehad. En misschien is dat ook precies waarom boeken door de geschiedenis heen zo vaak werden gevreesd, verboden of vernietigd.
Waarschijnlijk maakt dat boeken juist zo bijzonder. Niet alleen omdat ze verhalen bevatten, maar omdat woorden, ideeën en kennis door de geschiedenis heen blijkbaar zó krachtig werden gevonden dat mensen bereid waren ze te verbieden of zelfs te verbranden. Niet voor niets schreef Heinrich Heine al in 1820:
“Waar men boeken verbrandt, zal men uiteindelijk ook mensen verbranden.”
metopenblikopkinderen 
Plaats een reactie